De Friese 11 Steden

bron: VVV

Leeuwarden, Sneek, IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker, Dokkum

Leeuwarden

Ogen tekort in een vorstelijke stad
Wie traditiegetrouw de elfstedenroute in Leeuwarden begint, ziet een stad vol markante herinneringen uit een chic verleden. De imposante Oldehove bijvoorbeeld. Al bijna vijf eeuwen weet de scheefste toren van Nederland zich staande te houden. Paleizen en andere monumenten herinneren aan de tijd dat de Nassau’s in Leeuwarden woonden. Of u komt meer te weten over Mata Hari, de dansende diva die haar jeugd in Leeuwarden doorbracht. Verder ziet u ‘Us Mem’, de trotse moeder van het Friese stamboekvee. Maar Leeuwarden is ook zakencentrum, heeft een gevarieerd uitgaansleven en prachtige musea. Kortom, Ljouwert zal u zeker bevallen.

De trots van de stad
Ooit begonnen en eindigden de schaatsers van de elfstedentocht op het water vlakbij de Oldehove, de scheve maar ook kromme toren aan de rand van de binnenstad. Vijfentwintig jaar nadat Leeuwarden hoofdstad van Friesland was geworden, vonden de Leeuwarders dat hun stad een grote, hoge toren verdiende. Bouwmeester Jacob van Aken had echter geen rekening gehouden met de slappe kleilaag. Al na tien meter zakte zijn bouwwerk weg. Het werk verliep zo dramatisch dat Van Aken aan ‘chagrijn’ overleed. Bij een hoogte van 40 meter staakte zijn opvolger de bouw. Dat is echter hoog genoeg om u een prachtig uitzicht over de stad te gunnen. Tijdens de zomermaanden kunt u alle 183 treden op en af.

De Prinsentuin, een lusthof sinds 1648
En zo heeft Willem Frederik van Nassau het ook bedoeld. Alleen niet voor de ‘gewone burger’, maar als zomerverblijf voor zijn eigen familie. Het volk had pas na de Franse revolutie toegang tot de tuin. Tegenwoordig is de Prinsentuin regelmatig het decor voor diverse culturele evenementen. Het boek ‘De Koperen Tuin’ van Simon Vestdijk speelde zich hier grotendeels af. Het gelijknamige café-restaurant is dan ook trots op zijn unieke locatie.

Niet ver van de Prinsentuin, richting stad, vindt u het Fries Natuurmuseum. Daar staat u onder andere oog in oog met het geraamte van een aangespoelde potvis. In de fascinerende expositie ‘Friesland Onder Water’ loopt u als het ware over de bodem van de Friese meren. Tijdens uw wandeling bent u één met het leven onder de waterspiegel.

Het Fries Museum
Van alle provinciale musea in Nederland heeft het Fries Museum de grootste historische collectie. De enorme verzameling zilverwerk bijvoorbeeld, is wereldberoemd. Zilverliefhebbers uit alle windstreken komen naar Leeuwarden om de schat te bekijken. In de aaneenschakeling van historische panden loopt u door stijlkamers die tot de details zijn ingericht. Bovenin het Fries Museum bevindt zich het Verzetsmuseum. Thema van de permanente tentoonstelling is ‘goed’ en ‘fout’ tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wat u zeker niet mag missen is de Franse salon waar het levensverhaal van Margaretha Geertruida Zelle, beter bekend als Mata Hari, wordt verteld. Nog steeds is onduidelijk of deze roemruchte inwoonster van Leeuwarden schuldig of onschuldig ter dood is gebracht. Vele denken dat haar flamboyante levensstijl haar ondergang is geworden. Maar één ding is zeker: het Fries Museum houdt het mysterie rond Mata Hari in leven.

Het huis van de stadhouders
In het Stadhouderlijk Hof woonde de eerste stadhouder uit de Nassau-familie, Willem Lodewijk van Nassau Dietz, tegenwoordig Us Heit genoemd. Het oudste gedeelte, de kelders, zijn in 1550 gebouwd. Het Stadhouderlijk Hof werd in 1881 verbouwd en is sindsdien zo gebleven. De vele stadhouders die er woonden, hebben allemaal hun stempel gedrukt op de twee vleugels waaruit het gebouw bestaat. De vele verbouwingen hebben het schilderachtige karakter van het Stadhouderlijk Hof helaas geen goed gedaan. Dat was gelukkig niet de reden waarom koningin Juliana het pand in 1971 aan de gemeente Leeuwarden verkocht. Tegenwoordig kunt u in dit paleis logeren.

Een straat vol ambachten
In de Nieuwesteeg, een zijstraat van de belangrijkste winkelstraat De Nieuwestad, waant u zich in grootmoeders tijd. In deze ambachtsstraat kunt u namelijk een bezoekje brengen aan een koperslager, een grutterswinkel en een zeer gespecialiseerde barbierszaak. In het museum De Grutterswinkel staan niet alleen oude producten en verpakkingen uitgestald, u kunt er ook snoep kopen of gezellig een kopje koffie drinken. De winkel staat in verbinding met Meekma Fryske Distillearders. Hier ziet u het distilleerproces van Meekma Beerenburg in een authentieke entourage. Uiteraard kunt u er ook een slokje proeven.

Uitgaan op het Ruiterskwartier
Wie in Leeuwarden wil uitgaan, kan onder andere terecht bij een van de vele theatervoorstellingen (speciaal theaterarrangement beschikbaar) in stadsschouwburg De Harmonie of in de tegenoverliggende discotheek Rock It. U bevindt zich dan op het Ruiterskwartier waar u bovendien nog vele cafés vindt. Hier is uitgaan tot in de kleine uurtjes geen enkel probleem.

Sneek

Watersportstad
Sneek, het centrum van de Friese Zuidwesthoek, is een waterstad. Omzoomd door een stadsgracht wordt de binnenstad doorsneden door grachten, die naar één punt lopen: de Wip. In deze grachten lagen vroeger de beurtschepen, die de produkten naar de Sneker markten brachten. aan die handel in de middeleeuwen herinnert het monument dat Sneeksroem met trots uitdraagt: de Waterpoort. De Sneker Waterpoort wordt beschouwd als een sierpoort in renaissancestijl. Toen in de loop van de 16e eeuw de militaire betekenis van de stadspoorten terugliep, kregen ze een representatief karakter; en werden het symbool van de rijkdom van een stad. De Sneker Waterpoort dateert van 1613.

Zwerven door Sneek betekent teruggaan in de tijd. Historische gebouwen zijn bijna in elke straat te vinden. De Waterpoort uit de zeventiende eeuw aan de rand van de binnenstad, de grote kerken uit verschillende tijden, waarin vrijwel iedere bouwstijl terug te vinden is. Het gemeentehuis met zijn prachtige bordes en unieke raadszaal; een in oorsprong 15e eeuws bouwwerk met een Rococogevel uit 1761; patriciërswoningen, waarin eens de rijke kooplieden woonden, aan stille grachtjes.

Sneek herbergt één van de meest toonaangevende scheepvaartmusea van Nederland: het Fries Scheepvaart Museum. Het heeft een grote collectie op het gebied van de geschiedenis van de pleziervaart, de Friese admiraliteit, de beurtvaart, het skûtsjesilen en de Friese ijspret. Verder zijn er interessante 18e en 19e eeuwse stijlkamers te vinden en een zeer rijke zilvercollectie.

Slechts enkele kilometers ten westen van Sneek ligt het 17de eeuwse Epema State. Na een voorgeschiedenis in de 15e en 16e eeuw werd het Huis met de Poort gebouwd in 1625 en is sinds 1651 gedurende elf generaties een bezit binnen dezelfde familie; van Burmania's, via Rengers naar de van Eysinga's-van Harinxma thoe Slooten. Inmiddels is het bewoond door de jongste dochter van de huidige eigenaren, Mevrouw van den Biesen-van Eysinga, de 12e generatie.

Sneekweek en skûtsjesilen horen bij Sneek. Ieder jaar in augustus, op de eerste zaterdag, is het feest in de Watersportstad. Sneek is internationaal bekend om zijn watersportmogelijkheden. De Sneekweek vormt het absolute hoogtepunt in het Sneker zeilseizoen. Het is het grootste zeilevenement. Duizenden zeilers beginnen dan aan zes dagen sportieve strijd op het water en feest in de avonduren. Traditioneel wordt het SKS-Skûtsjesilen afgesloten op het Sneekermeer.

Sneek beschikt over een aantal hotels, variërend van luxe tot zeer degelijk. Kamperen kan ook. bij de jachthavens Domp I en II liggen ruime terreinen, voorzien van modern comfort. Wie wat verder buiten de stad wil genieten van rust en ruimte, kan bij de Potten terecht. In de dorpen rond Sneek zijn diverse mini-campings te vinden. Door de vele uitgaansmogelijkheden neemt Sneek een vooraanstaande plaats in Friesland in. Bars, disco's, maar ook rustige restaurants en hotels met een eerlijke ouderwetse sfeer, waarin de klant Koning is met een grote K. Als je aanschuift aan de stamtafel ben je geen vreemde, maar een vriend, word je betrokken bij het gesprek en duurt het niet lang meer of je voelt je Sneker met de Snekers.

Stadswandelingen
Het 'Gilde Sneek' biedt de mogelijkheid onder leiding van een gids een wandeling door de stad Sneek te maken. Kosten: de deelname prijs is F 3,50 per persoon incl. koffie. Opgave bij VVV/ANWB Sneek e.o., tel. 0515-414096.

Aan de hand van een kaart uit de eerste helft van de 17e eeuw is het mogelijk een historische wandeling te maken. Verkoop brochure: VVV/ANWB Sneek e.o. kosten F 4,95.

Bezienswaardigheden

Waterpoort
Een vestingwerk uit 1613.

Martinikerk
Gebouwd in 1498, 16e eeuwse sacristie, oudere fundamenten in plaveisel Oud Kerkhof aangegeven. Geopend: 15 juni t/m 12 sept ma t/m za. van 14.30-17.00 uur, di t/m vr.30 juni t/m 27 aug ook 'savonds van 19.30- 21.00 uur.

Fries Scheepvaart Museum en Sneker Oudheidkamer
Kleinzand 14. Een duidelijk beeld van de Friese scheepvaarthistorie en het leven zoals dat zich in vroeger tijden afspeelde. Geopend: ma t/m za. 10.00-17.00 uur, zondag van 12.00-17.00 uur. Feestdagen gesloten. Tel.: 0515-414057.

Stadhuis
Marktstraat 15. Een 15e eeuws bouwwerk met Rococogevel. In de Schutterskamer vindt men o.a. talrijke wapens opgesteld. Ook de helm van Grutte Pier. Geopend: van 6 juli tot 7 augustus op werkdagen van 14.00-16.00 uur.

Epema-State
Ysbrechtum, 1 km van Sneek. Huis met poort uit 1652 op 15e eeuwse fundamenten. Tevens kerk en grafkelder te bezichtigen. Geopend: inl. Epema-State 0515- 412475 of VVV Sneek tel.:0515-414096. Groepen het hele jaar door. Tel.: 0515-412475.

Sneeker Modeltreinenmuseum
Kerkgracht, achter de bibliotheek. Geopend: ma t/m za. 10.00-12.00 en 14.00 17.00. Tel. 0515-430021.

R.K.St. Martinuskerk (1871)
Singel 64. Neo-gotische kruisbasiliek met interieur naar laat-middeleeuwse voorbeelden. Geopend: 15 juni t/m 28 aug. ma. t/m vr. van 14.30-17.00 uur, donderdags ook van 19.30-21.00 uur.

"Weduwe Joustra"
Kleinzand 32. Slijterij met inrichting uit 1864. Origineel drankorgel intact.

Kinderboerderij
Harste 11a. Geopend: di t/m vr. 10.00-17.30 uur. za. en zo. 12.30-17.00 uur. ma. gesloten. Tel.: 0515-430299.

Hindelooper Kamer (bistro)
Een oud-Friese koffiekamer met Hindelooper interieur. De gevel van het pand is een zgn. Hindelooper kapiteinsgevel.

IJlst

IJlst één van de oudste Friese Elf Steden is schitterend gelegen aan de Geeuw. Het 725 jaar oude stadje met veel historische en karakteristieke panden heeft een beschermd stadsgezicht. Het centrum heeft haar langgerekte vorm met de markante lindebomen langs de Galamagracht en de Eegracht. Bijzonder zijn de direct aan de gracht liggende tuintjes, de zogenaamde "bleken" of "overtuinen", die horen bij de aan de aangrenzende panden. Deze tuintjes werden vroeger gebruikt om de was te bleken. Wandelend langs de gracht van IJlst ontdekt u nog enkele markante gebouwen: een Doopsgezinde kerk, de "Messingklopper" met een prachtige trapgevel uit 1669 en het oude raadhuis uit de 14e eeuw.

In de maanden juni, juli en augustus is het mogelijk om onder leiding van een VVV-gids een stadswandeling te maken door IJlst. De gids neemt u mee langs de mooiste plekjes van IJlst. Na een korte wandeling vaart u met de molenpraam naar de houtzaagmolen 'de Rat'. Molen "de Rat" is oorspronkelijk gebouwd in de Zaanstreek, waar hij in 1683 als balkenzager werd gebouwd. Met het intrede van het stoomtijdperk verhuisde deze molen rond 1820 naar IJlst , waar hij als 3e houtzaagmolen werd herbouwd. In 1920 werd de kap met wieken vervangen door een elektromotor. In 1978 is de molen in orginele staat hersteld en nu worden er dagelijks op windkracht dikke boomstammen verwerkt tot planken en balken, precies zoals dat drie eeuwen geleden ook gebeurde. Bij het betreden van "de Rat" komt de geur van vers gezaagd hout u tegemoet.

Bezienswaardigheden

Molen "de Rat"
Geopend en in vol bedrijf: het hele jaar elke zaterdag van 9.00 tot 17.00 uur. Mei t/m september woensdag, donderdag en vrijdag van 12.00 tot 17.00 uur. Groepen op afspraak. Sneekerpad 16 8651 EG Tel. 0515-532619, b.g.g 0515-532951.

Markante gebouwen en andere mooie plekjes van Ijlst
D.m.v. een stadswandeling onder leiding van een vvv-gids in de maanden juni, juli en augustus op woensdagen om 10.30 en 14.00 uur. Voor groepen op afspraak.

Restauratieatelier Hans Visser
18e en 19e eeuwse uurwerken, wijzerplaten en klokkasten. Gratis bezichtiging op afspraak van ma t/m za. Zevenpelzen 8 8651 BT. Tel: 0515-531322

Zijdeatelier Hawar
Beschilderde zijde. Grote collectie sjaals en sieraden. Op zaterdag workshops. Winkel en atelier gratis toegankelijk van ma t/m za. Uilenburg 36 8651 EK Tel:0515-531266.

Sloten

Het kleinste stadje van Friesland was in de 16e eeuw een echte vestingstad. Sloten was onneembaar. De stad had een omwalling (door Menno van Coehoorn gemoderniseerd in 1672), vijf bastions, twee landpoorten en twee waterpoorten. Sloten is ontstaan op een kruispunt van belangrijke land- en waterwegen. Door deze ligging beleefde Sloten in de 17e en 18e eeuw zijn grootste bloei. Alle schepen die de stad passeerden moesten tol betalen. De vele fraaie tophals- en trapgevels langs de gracht 'Het Diep' zijn dan ook in deze rijke periode gebouwd. Tussen de woonhuizen staat het oude stadhuis (1759) en de Ned. Hervormde kerk (1647). Nu wordt Sloten alleen nog bewaakt door twee waterpoorten. Aan de zuidzijde de Lemsterpoort (1821) en aan de noordzijde van de stad de Sneker- of Woudsenderpoort (1768). Op het bolwerk van de zuidzijde staat een korenmolen, hier wordt nog steeds op ambachtelijke wijze meel gemaakt.

Bezienswaardigheden

Museum Stedhûs Sleat
Met toverlantaarnmuseum Laterna Magica, de oud
heidkamer en verzameling kostuums, mutsen, waaiers en klokken. Open: di t/m vr 10-12 en 14-17, za en zo 14-17. Heerenwal 48, Sloten.

Korenmolen
Deze molen met stelling op bastion dateert uit 1755. Meelverkoop aan particulieren. Open: hoogseizoen dagelijks 9.30-17, zo 13.30-17. Apr/juni/aug/sept za 9.30-17. Sloten.

Glasatelier Deen
Met winkel- en demonstratieruimte. Informatie tel. 0514-531580. Koestraat 24, Sloten.

N.H. kerk
Maart t/m begin september geopend voor bezichtiging. Heerenwal 52, Sloten, tel. 0514-531466.

Stavoren

Stavoren is de oudste van alle Friese elf steden. Wat nu een leuk en gezellig watersportstadje is, was vroeger een drukke en actieve handelstad. Er werd handel gedreven via de Oostzee en de Rijn. Omstreeks 1385 werd Stavoren een Hanzestad. Maar het rijke Zuiderzeestadje heeft ook veel tegenspoed gehad; verdwijning van de haringvangst, verovering door de Vetkopers en grote branden. De grootste tegenslag is verwoord in de legende van het Vrouwtje van Stavoren. Volgend de legende gaf een rijke redersvrouw één van haar kapiteins de opdracht om uit te varen en het kostbaarste ter wereld mee naar huis te nemen. De kapitein kwam terug en nam een ruim vol granen mee. Het vrouwtje liet in haar woede de lading graan overboord gooien in de haven. Als straf voor haar hoogmoed verzandde de haven van Stavoren. Nu hebben de handelschepen plaats gemaakt voor de plezierschepen. In het seizoen passeren vele schepen de sluizen, om van de Friese meren naar het IJsselmeer te gaan of andersom.

Bezienswaardigheden
Vrouwtje van Stavoren, bronzen beeldje van de bekende legende, op de oude haven.

Havenlichten
Gietijzeren 19e eeuwse havenlichten en rolpalen op de beide havenpieren.

J.L. Hooglandgemaal
Één van de grootste gemalen van Europa. Open: op aanvraag ma t/m vr 11-12 en 14-16. Ten zuiden van Stavoren.

Hindeloopen

De houten bruggen over smalle grachtjes geven de stad Hindeloopen een bijzondere sfeer. In deze Friese stad (één van de Friese elfsteden) doet nog veel herinneren aan de glorietijd die Hindeloopen beleefde in de 17e en 18e eeuw. Er werd toen een levendige handel gedreven met Noorwegen, de Oostzeelanden en Rusland. Veel van de verdiensten werden in Amsterdam, waar Hindeloopen een goede relatie mee had, uitgegeven aan kostbare stoffen en voorwerpen die door de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) werden aangevoerd. Hierdoor groeide Hindeloopen uit tot een centrum van interieur- en schilderkunst. Door hun rijkdom hadden de Hindeloopers ook hun eigen kleurrijke klederdracht. In de smalle straatjes staan nog steeds enkele kapiteinshuizen met kleine ankers op de gevel, als teken dat de schipper nog vracht kon aannemen. In de zomer woonden de zeemansvrouwen met hun kinderen in de kleine huisjes achter de grote woningen, dit zijn de 'likhûzen'. In het vroegere stadhuis is het museum 'Hidde Nijland Stichting' gevestigd, waar u kennis kunt maken met de typische Hindelooper cultuur.

Bezienswaardigheden

Museum Hidde Nijland Stichting
Historie van de stad, met schilderwerk en klederdracht. Open: mrt t/m okt, ma t/m za, 10-17, zo en fstd 13.30-17 uur. Daarbuiten op afspraak. Dijkweg 3, Hindeloopen.

Eerste Friese Schaatsmuseum
Unieke verzameling oude schaatsen en tal van 11-stedentocht herinneringen. Open: ma t/m za 10-18, zo 13-17. Kleine Weide 1-3, Hindeloopen.

Westertoren met Ned.Herv. Kerk
Met namenlijst van predikanten vanaf 1580. Open: pasen t/m herfstvakantie 9-18. Dijkweg, Hindeloopen.

Reddingsloods KNRM
Met tentoonstelling van het reddingswezen. Open: middagen in het seizoen. 't Oost, Hindeloopen.

Workum

Workum is één van de mooiste Friese stadjes. Er is nog veel goed bewaarde cultuurschoon. Langs de gedempte Wijmerts staan prachtige geveltjes en monumentale gebouwen, zoals de St. Gertrudiskerk, de Waag en het stadhuis. Workum is ontstaan langs de Wijmerts. Al in de 14e eeuw verlieten vele schepen Workum via de Wijmerts naar de Zuiderzee en ver daar buiten. Workum had daarnaast een vissersvloot en verwierf met de palingvisserij rechten aan de Theems in London. Naast de maritieme activiteiten, zorgde de opbloei van veeteelt en nijverheid ook voor welvaart. Er waren industriële bedrijven zoals scheepswerven, zeilmakerijen, weverijen en spinnerijen. Er ontstond een bloeiende laken- en linnenindustrie, waarbij in 1504 de Workumer El (71 cm) als maatgegevend voor heel Friesland werd gesteld. Door de aanwezigheid van geschikte klei waren er vele pottenbakkerijtjes. De straatnaam 'Pothûswyk' herinnert nog aan die tijd. Wanneer u door het stadje wandelt vertellen de vele geveltjes de prachtige verhalen van destijds.

Informatiecentrum Sleeswijckhuys
Er valt veel te zien aan cultuur in het IJsselmeergebied van Friesland. Er zijn maar liefst vier van de elf beroemde Friese steden, waar nog veel cultuurschoon bewaard is gebleven. Maar er zijn ook vele dorpsgezichten met hun prachtige kerkjes, de vele molens in dit waterrijke gebied en de typische klokkenstoelen. Voor degene die deze unieke en schitterende Friese cultuur en historie zelf verder wil ontdekken, zijn er in het informatiecentrum allerlei toeristische tips, routes, ideeën en dagtripjes verkrijgbaar.

Bezienswaardigheden

Jopie Huisman Museum
Tekeningen, schilderijen van een autodidact kunstschilder en oudijzer- en lompenkoopman. Open: apr t/m okt, ma t/m za 10-17, zo 13-17, mrt en nov, 13-17. Noard 6, Workum.

Museum Warkums Erfskip
Historie van Workum met o.a. scheepvaart en aardewerkindustrie. Open: mrt t/m okt, di t/m vr, 10-17, ma/za/zo 13-17 uur. Merk 4, Workum.

Museum voor Kerkelijke Kunst
Neo-gotische R.K. kerk met collectie gewaden, vaandels etc. Open: juni t/m 15 sept, ma t/m za, 13.30-17. Noard 175, Workum.

St. Gertrudiskerk
Grootste middeleeuwse kruiskerk van Friesland met achttal gildebaren. Open: apr t/m okt, ma t/m za, 11-17 uur. Merk 5, Workum.

Sleeswijckhuys
Informatiecentrum voor cultuur en toerisme met overzicht van een rijke variatie aan musea en bezienswaardigheden in het IJsselmeergebied van Friesland. Geopend: ma t/m vr, 9.30-17 uur, van mrt t/m okt ook op zat van 9.30-16 uur, ook op afspraak (Tel. 0515-541300)., Noard 5, Workum.

Scheepstimmerwerf De Hoop
Eeuwenoude werf bij de sluis. Bezichtiging op aanvraag, tel. 0515-542176. Séburch 7, Workum.

Doopsgezinde kerk
schuilkerk met opmerkelijk interieur. Bezichtiging aanvragen bij koster. Tel. 0515-541343. Noard 100, Workum.

Kunsthuis Kort
Met permanente tentoonstelling van het werk van Marian Kort, wisselende exposities van hedendaagse kunstenaars, verkoop antiek en curiosa. Open: wo t/m zo, 13-18. Noard 200, Workum.

Bolsward

De stad Bolsward is ontstaan uit twee terpvestigingen aan de Middelzee. Door deze gunstige ligging werd Bolsward een handelsstad en havenstad. In 1455 kreeg Bolsward stadsrechten en sloot zich aan bij het Hanzeverbond. Na de dichtslibbing en inpoldering ontwikkelde Bolsward zich tot een belangrijk marktcentrum voor de gehele Greidhoek. Door de handel in boter en kaas beleefde Bolsward in de 17e en 18e eeuw een grote welvaart. Uit deze tijd is nog veel bewaard gebleven, zoals het stadhuis in renaissance-stijl, de Martinikerk en fraaie gevels. Bolsward is de geboorteplaats van Gijsbert Japicx, de grondlegger van de Friese literatuur. Zijn standbeeld staat aan de noordkant van de Martinikerk. Wie een bezoek brengt aan Bolsward moet zeker de firma Sonnema/Plantinga niet vergeten. Hier wordt volgens geheim recept de Friese Berenburg gemaakt. En wie weet krijgt u hierbij een echte Bolswarder Oliekoek. De oude Bolswarders weten nog de legendarische oorsprong van de oliekoek; namelijk als middel om de duivel te verjagen. Een duivel die zijn buik vol oliekoeken gesnoept had, sloeg vast en zeker op de vlucht.

Bezienswaardigheden

Martinikerk
Een pseudo-basiliek met oudere zadeldaktoren. Open: ma t/m vr 10-12, 13.30-17, juli en aug ook za 14-16 uur. Groot Kerkhof 26, Bolsward.
Stadhuis met oudheidkamer
In Renaissance bouwstijl met een rijk versierde topgevel. Open: apr t/m okt, ma t/m vr 9-12, 14-16. In juli en aug, ma t/m za 10-17 uur. Groepen gehele jaar op afspraak. Jongemastraat 2, Bolsward.

Broerekerk
Ruïne met fotopanelen van de geschiedenis der Minderbroeders. Open: in hoogseizoen. Broereplein, Bolsward.

Distilleerderij Plantinga/Sonnema
Ontstaan Friese Berenburg. Rondleidingen: juni t/m aug, di/wo/do 13.30 en 15 uur. Stoombootkade 12, Bolsward.

De Friese Bierbrouwerij
Rondleiding mogelijk door de brouwerij. Open: ma/di/do/vr van 8-17, za 8-18. Excursies op afspraak, behalve op za van 15-18. Snekerstraat 43, Bolsward.

Harlingen

Havenstad in hart en nieren
In Harlingen kunt u altijd een gezellige drukte verwachten. Grote verantwoordelijken daarvoor zijn de veerboten naar Vlieland en Terschelling en de drukke haven midden in de stad. Die haven is sinds jaar en dag van groot belang voor Harlingen. Hij staat namelijk in open verbinding met de Noordzee. Harlingen is ook de thuishaven van het legendarische jongetje dat zijn vinger in de dijk stak en zo voorkwam dat de stad door de zee werd verzwolgen. Zijn standbeeld staat vlakbij het vertrekpunt van de veerboten. Ook komt u het beeldje van Anton Wachter tegen. Hij was de hoofdfiguur van een romancyclus van Simon Vestdijk. Vestdijk werd in Harlingen geboren. In zijn werk noemt hij de stad ‘Lahringen’.

Monumenten in overvloed
Wie door Harlingen wandelt, loopt als het ware door een openluchtmuseum. In de binnenstad staan meer dan 500 monumentale panden! Zij herinneren een ieder aan de bloeiende economie uit het verleden. In het midden van de Voorstraat staat de 16e-eeuwse raadhuistoren. In de loop van de eeuwen is de toren talloze keren gerenoveerd. Voor het in barokstijl gebouwde stadhuis vindt u de Kettingbrug, een van de vele ijzeren bruggen. Het pronkstuk onder de pakhuizen staat op de hoek van de Roepersteeg. Aan de fraaie trapgevel ziet u de beelden van de goden Venus, Ceres, Bacchus en Aeolus.

Feest op straat
De sfeervolle haven leent zich natuurlijk uitstekend voor buitenevenementen. En daar weten de Harlingers wel raad mee. Eind augustus zijn bijvoorbeeld de befaamde Visserijdagen. Zo’n veertig jaar geleden begonnen de vissers met deze traditie. Van de opbrengsten van de laatste vangst van het seizoen organiseerden zij een feest. Deze gewoonte is uitgegroeid tot een vierdaags festijn. Ook in de maand augustus is het jaarlijkse Straatfestival. De straten van Haringen worden dan opgeluisterd door swingende live-muziek en vrolijke theatergezelschappen.

Cultuur en uitgaan
Als u van kunst houdt, moet u zeker eens binnenstappen bij een van de vele galeries of ateliers. Er is vrijwel altijd wel een interessante expositie. Een avondje uit kan prima in de vele café’s, bars en andere gelegenheden. De kans is dan groot dat u kunt genieten van een swingende band, want er is vaak live-muziek in het centrum van Harlingen.

Franeker

Welkom in ‘het oog van Fryslân’.
Een van de meest fascinerende bezienswaardigheden van Franeker is ongetwijfeld het Planetarium van Eise Eisinga. Van beroep was hij wolkammer, maar daarnaast was hij goed op de hoogte van wis- en sterrenkunde. Zijn droom was de stand en de banen van de planeten van ons zonnestelsel driedimensionaal in beeld te brengen. En wonder boven wonder wist hij tot in de details gestalte te geven aan deze onmetelijke klus. Zeven jaar lang knutselde hij aan de gigantische machinerie van radertjes, palletjes en veren die alles in de juiste beweging houdt. Het mechaniek nam zijn complete zolder in beslag. En de bedstede van zijn vrouw erbij. In 1781 was het heelal aan het plafond van Eise Eisinga’s woonkamer gereed. Sindsdien loopt het enorme astronomische uurwerk nog steeds perfect.

Studeren en kaatsen
Van 1585 tot 1811 was Franeker de universiteitsstad van Fryslân. Het museum ’t Coopmanshûs herbergt nog steeds sporen van dit universitair verleden. Ook vindt u er artistieke voorwerpen van de 17e-eeuwse ‘femme savante’ Anne Maria van Schurman. En dat het studentenleven ook toen al bruiste bewijst het eerste studentencafé van Nederland ‘De Bogt fen Guné’. Het café bestaat nog steeds en is tegenwoordig de stamkroeg van de kaatsliefhebbers getuige de vele kaatswanten die er hangen. De sport met het balletje van leer en paardenhaar wordt in praktisch heel Fryslân nog volop bedreven. Met als climax de jaarlijkse PC in Franeker, het ‘Wimbledon’ van de kaatssport. Op de heilige grond van het Sjukelân strijden vele kaatsers om de titel van kaatskoning. Het kaatsmuseum in het 14e-eeuwse Sjaerdema- of Cammingahuis vertelt u alles over deze unieke sport.

Monumentale panden
Franeker heeft in de Friese historie een belangrijke rol gespeeld. ’Het oog van Friesland’ noemde men de stad. Vertegenwoordigers van de keizer en de paus hielden hier hun zitting en er woonden veel edellieden. De vele stinsen en staten waarin zij woonden, staan nog steeds. Het Martenahuis, het voormalige stadspaleis, bijvoorbeeld. U herkent het aan de gele en rode kloostermoppen waarvan het is gebouwd. Zelfs de tuin is bijzonder. De vazal Hessel van Martena kweekte er bloemen en planten uit Zuid-Europa. In het vroege voorjaar kunt u genieten van zijn hobby: dan staat de zeldzame stinsenflora in bloei.

Snuffelen in leuke winkeltjes
In Franeker vindt u vele antiek- en snuisterijwinkeltjes. Het huis van de vroegere theehandelaar Van Balen bijvoorbeeld. De inrichting van zijn woning en winkel is een van de best bewaarde Art Nouveau-interieurs van het land. De winkel/woning is met vele andere opgenomen in ons ‘winkeltjes-arrangement’.

Dokkum

Kuieren over de wallen van de oudste stad van Fryslân
Weet u nog wanneer Bonifatius werd vermoord? Juist, in 754 bij Dokkum. En dankzij het standbeeld, de kapel, de kerk en de geneeskrachtige bron waart zijn geest nog altijd rond in de oudste stad van Fryslân. De Bonifatiuskapel, gebouwd in Romaanse stijl, ligt in het uitgestrekte processiepark. Dit gebied staat geheel in het teken van Bonifatius, alias ‘De Martelaar’ en is sinds de oprichting (1925) een geliefde bestemming voor bedevaartgangers. De deels overkapte kapel wordt echter ook regelmatig gebruikt voor culturele evenementen. Over de Bonifatiusbron doen vele verhalen de ronde. Zo zou het water geneeskrachtig zijn. De bron is te vinden in het voormalige Weeshuis, hotel-restaurant De Abdij van Dockum (zie arrangement cultunair/fynpriuwers).

Vestingstad
Dokkum behoort tot de mooiste vestingsteden van Fryslân. Op de oude vestingwallen kunt u prachtig rondom de historische stadskern kuieren. Ze vormen een bijna perfecte zeshoek met op de hoeken de dwingers, zoals bastions in Fryslân heten. Tijdens uw wandeling krijgt u een goede totaalindruk van de wallen waarachter de Dokkumers zich eeuwenlang veilig voelden. Met name het Westerbolwerk is zeer fraai. Een groot gedeelte van de wallen is intact gebleven en waar nodig zijn ze prachtig gerestaureerd naar het model van het Oud Nederlandse Stelsel. Op twee dwingers staan de korenmolens De Hoop en Zeldenrust. Ondanks de naam van laatstgenoemde is alleen De Hoop nog in bedrijf.

Natuurgebieden: Waddengebied en Lauwersmeer
Niet ver van Dokkum begint het Wad waar u kunt genieten van prachtige vergezichten. Tal van trekvogels vinden hier hun rust en de bijzondere zilte flora tiert welig. Het nabijgelegen Lauwersmeer is voor de watersporter een waar eldorado. Bovendien heeft het gebied de status van Nationaal Park waar onder meer orchideeën, watervogels en grote grazers hun thuis hebben. Als u wilt wadlopen naar een van de eilanden, informeert u dan bij een van de kantoren van de VVV Noordoost-Friesland.

Dockumer Kofje
De vele hoge straatjes zullen u uitnodigen voor een relaxte wandeling waarbij u nauwelijks auto’s tegenkomt. En bij een bezoek aan de stad hoort natuurlijk ook de vermaarde Dockumer Kofje. In ieder café is deze koffie verkrijgbaar.

VVV Friesland